Afgelopen week moest ik voor mijn werk een tweetal bezoeken afleggen. Het eerste bezoek was naar een handelsonderneming in electronica in het zuidoosten van Nederland, het tweede bezoek was naar een consultancybedrijf in de Randstad.
Terwijl ik na het tweede bezoek naar huis reed, kwam er een gedachte in me op. Is dit niet wat Aldous Huxley in zijn boek “Brave New World” beschreef (zij het dat de werkelijkheid wat milder is dan het boek)?
In “Brave New World” worden kindertjes gekweekt in een fabriek, waarbij ze via allerlei processen worden opgekweekt tot een bepaalde kaste. Dat begint bij de elite (de Alpha’s) en loopt door naar de Gamma’s: de mensen die het simpele werk doen: straten vegen, dozen vouwen. In het boek worden de kinderen niet alleen opgekweekt om tot een kaste te behoren, maar ook om blij te zijn met de kaste waartoe ze ingedeeld zijn. Tot zover is “Brave New World” (voor zover ik weet) gelukkig nog niet uitgekomen. Makkelijker herkenbaar is echter het gegeven dat in het boek de elite al de beslissingen neemt, zonder dat de “lagere kastes” daarin betrokken worden… terwijl ze wel door de beslissingen geraakt worden.
Ditzelfde onderscheid werd afgelopen week dus ook enorm duidelijk. Aan de ene kant de handelsonderneming, waar het allemaal gaat om productiedraaien en arbeid. Mensen die keihard werken in een omgeving die geheel is ingericht op efficiency. Mensen die de basis vormen van onze hele maatschappij. De mensen die, simpel gezegd, de toegevoegde waarde bieden.
Dit zijn nu net de mensen die getroffen worden door de beslissingen uit de politiek, terwijl ze niet de middelen hebben om de besluitvormingsprocedures in een vroeg stadium te beïnvloeden. De mensen, die geconfronteerd worden met allerlei maatregelen en geen enkel instrument hebben dan de demonstratie op het Malieveld.
Aan de andere kant het consultancybedrijf. Gevestigd tussen allerlei andere consultancybedrijven in een modern ogend flatgebouw. Een mooi verzorgde entree, met piekfijn verzorgde receptionistes. Een interieur dat strak en fijn is: kleuren, kunst, een koffiemachine die een paar maandlonen kost en vooral heel veel mensen in dure pakken. Dit zijn de mensen die de besluitvorming sturen waar de beslissingen uit komen die de mensen uit de handelsonderneming treffen.
De vraag die zich opdringt is: hoe kan de hogeropgeleide besluitvormer, levend in zijn eigen wereldje, zo zorgvuldig opgebouwd en verzorgd, in zijn besluitvorming echt beseffen wat de impact is van de besluiten? Door af en toe een werkbezoek af te leggen en een half uurtje met mensen te praten? Door soms naar het nieuws te kijken en daar de spandoekteksten van het Malieveld te lezen?
En hoe kan de wereld van de basis van de pyramide in de besluitvorming geïntegreerd worden, zonder tot ondoordachte besluiten te komen die enorme bijwerkingen hebben? Door vakbonden? Vakbonden zijn op hun beurt te beperkt in hun visie, in de zin dat ze alleen de wereld van de werknemer zien en dus geen oog hebben voor het grotere geheel. Door een beweging als de Socialistische Partij (SP)? De afkomst van de SP-ers is een pluspunt, maar leidt vaak ook tot een enigszins beperkte blik op het grotere geheel.
De oplossing voor dit vraagstuk ligt in het samenbrengen van de werelden. Ik denk dat het niet realistisch is om te eisen dat de lageropgeleide beroepsbevolking na een lange dag hard werken de collegebanken induikt om “even” wat bij te spijkeren over macro-economie, sociaal-economische verhoudingen en dergelijke. Dus ligt hier een taak voor de hoger opgeleiden in onze samenleving om ook de échte werkvloer te ervaren. En dan niet met een lullig werkbezoekje of een dagje meeloopstage, maar écht ervaren.
Tijd voor de hoger opgeleide om minstens één dag in de week mee te werken in het magazijn, de kantine of de schoonmaakploeg, om ook die kant van de wereld te ervaren. Net zolang tot ze een aantal punten verzameld hebben om het certificaat “Weten waarover je het hebt” te ontvangen. Dit certificaat zou ook mooi zijn als onderdeel van de vele opleidingen. Stel studenten verplicht om gedurende hun studie minimaal vier uur per week te werken in bepaalde sectoren. Dit levert ze inkomen op (hebben ze toch al zo hard nodig) en de ervaring die ze op een later punt hard nodig hebben. En voor die vier uur per week krijgen ze aan het eind van de rit natuurlijk ook studiepunten, nodig om de opleiding af te ronden.
Tijd om “de ander” te leren kennen, voordat je over ze beslist.
