Basisinkomen: rustig aan

tegenlicht-basisinkomenExperimenten met basisinkomen

De Tegenlicht-aflevering “Gratis Geld”  heeft wat losgemaakt. Door het hele land schieten de (voorgenomen) experimenten als paddestoelen uit de grond. Texel, Wageningen en Nijmegen willen een serieus experiment met het basisinkomen gaan uitvoeren.

Fijn. Maar toch ook niet.

Laten we het proberen…

Ook op mij maakte “Gratis Geld” grote indruk. De uitkomsten van het Canadese Mincome-experiment zijn niet direct te extrapoleren op de Nederlandse werkelijkheid van 2015. Maar het is wel duidelijk dat meer financiële ruimte leidt tot allerlei voordelen. Sendhil Mullainathan en Eldar Sharif tonen in hun boek “Schaarste” overtuigend aan dat schaarste (bijvoorbeeld aan geld) leidt tot korte termijn focus en daardoor slechtere besluiten. Het basisinkomen bevrijdt mensen uit een situatie waarin ze al hun energie nodig hebben om de maand door te komen. Dit biedt ze de kans zichzelf te ontplooien. Te focussen op de lange termijn.

Ook de participatiemaatschappij zou gebaat zijn bij een basisinkomen. Want als je minder hoeft te werken, blijft er ruimte over om zorg te verlenen of je op andere wijze nuttig te maken. En het verbazingwekkende; ook qua financiering zou het basisinkomen wel eens haalbaar kunnen zijn. Die conclusie verbaasde mijzelf enorm, aangezien ik mezelf economisch als gematigd-rechts beschouw en het concept van basisinkomen wel heel erg links en socialistisch klinkt!

Maar of een onvoorwaardelijk basisinkomen voor elke Nederlander ook écht werkt, weet je pas als je het probeert. Je kunt er dan voor kiezen om gewoon het hele systeem om te gooien en te hopen dat het goed komt. Een beetje zoals de veranderingen in de zorg (WMO/PGB). Of je kunt er een experiment van maken.

…maar doe het dan wél goed

Daar wringt hem de schoen. De experimenten zoals men ze nu in gedachten heeft zijn grotendeels nutteloos. Ze hebben namelijk niets te maken met een onvoorwaardelijk basisinkomen. Of ze zijn opgezet op een manier die leidt tot uitkomsten waar je niets mee kan.

Wageningen

In Wageningen  richt men zich op een gecrowdfund basisinkomen voor één individu. Sympathiek, maar met een n=1 kun je nou niet bepaald gefundeerde conclusies trekken over het effect van een basisinkomen voor alle Nederlanders.

Nijmegen

Het Nijmeegse experiment heeft een grote beperking: namelijk dat alleen bijstandsgerechtigden mogen meedoen. Nou, vooruit, en een paar ZZP-ers. Wederom, sympathiek, maar met een onvoorwaardelijk basisinkomen heeft het niets te maken. Pas wanneer je een dwarsdoorsnede van de bevolking meeneemt, kun je echt conclusies trekken.

Zoals het in Nijmegen nu wordt aangepakt is het een Bijstandsexperiment en niets anders. Gaan bijstandsgerechtigden studeren? Omscholen? Een bedrijf beginnen? Allemaal prachtig, maar het blijft beperkt tot de context van de doelgroep. Gaan andere bevolkingsgroepen hetzelfde reageren als deze doelgroep? Je weet het niet, dus kun je niets zeggen over het basisinkomen als concept. Aan de andere kant; als het experiment mislukt, omdat deelnemers het geld verspillen en het verzuipen of versnuiven, dan zegt dat óók niets over het concept basisinkomen.

Wat de uitkomst van het Nijmeegs experiment ook is, het kan de “zaak” van de basisinkomenvoorvechters geen goed doen. Als het mislukt sterft het basisinkomen een stille dood, Als het wel lukt, hebben tegenstanders voldoende munitie om op de bevindingen te schieten en het alsnog tegen te houden. Iets waar de leden van de Nederlandse Vereniging Basisinkomen (ja, die bestaat) zich niet bewust van lijken te zijn.

Eiland

Nee, dan het Texeler experiment zoals D66 het voorstelt. Dat komt nog het dichtste in de buurt van een goed experiment: open voor elke inwoner, daadwerkelijk zonder enige voorwaarde. Een experiment dat wordt uitgevoerd op een gehele populatie, die voldoende afgezonderd leeft van de buitenwereld om weglek-effecten zoveel mogelijk uit te sluiten.

Maar ook dit experiment is niet perfect. Er is namelijk geen controlegroep. Hierdoor is het lastig te zeggen of een bepaald effect nu echt door het basisinkomen komt. Of spelen er andere dingen mee? Je moet een controlegroep hebben om te kijken of (bijvoorbeeld) het aantal niet-rokers is gedaald door het basisinkomen, of juist door een andere variabele -zoals een accijnsverhoging.

Rustig en zorgvuldig

Kortom: experimenten met basisinkomen? Vooral doen. Graag. Maar zorg voor een wetenschappelijke opzet. Met alle methodologische safeguards die ervoor zorgen dat je ook echt meet wat je wílt meten. Een onderzoek wat niet alleen veel geld kost (en dat zál in eerste instantie) maar ook nog eens conclusies oplevert die je kunt generaliseren

This entry was posted in Geld en economie, Nederlandse samenleving and tagged , , . Bookmark the permalink.

5 Responses to Basisinkomen: rustig aan

  1. Martien de Graaf says:

    Zou, bij een dergelijk experiment op Texel, de controlegroep niet gevormd worden door de rest van Nederland?

  2. Jeroen says:

    @Martien de Graaf: Misschien, misschien niet. Ik weet het niet. Daar zou een socioloog zich over moeten buigen. Het enige wat ik weet is dat de eilanders zichzelf vaak aanduiden als anders dan de plattelandbewoners. Daarbij wordt altijd verwezen naar een relatief geisoleerd verleden. In hoeverre dat nog speelt…?

  3. Martien de Graaf says:

    Overige Waddeneilanden, Zeeuwse eilanden?

  4. Jeroen says:

    Dat zou best kunnen werken.
    Overigens, voor de duidelijkheid: van alle experimenten waarvan ik tot nu toe gehoord heb, lijkt het Texeler plan me nog het meest geschikt om daardwerkelijk iets over het Obi te kunnen zeggen.

  5. Martien de Graaf says:

    Helemaal mee eens, in ieder geval zegt het iets over alle geledingen van de bevolking.

Leave a Reply