Gisteren was het Eerste Kerstdag, traditiegetrouw de dag waarop Hare Majesteit de Koningin zich via de televisie tot het Volk wendt en haar Kersttoespraak houdt. Een toespraak die, denk ik, door velen in de blogosfeer helemaal verkeerd is begrepen.

Terwijl ik de toespraak op televisie zat te volgen, hield ik met een half oog twitter in de gaten. En jawel, het was een levendige bedoeling. Sommige tweeple gaven af en toe een highlight door een quote te tweeten, anderen gaven meteen hun mening: “Ik zou meteen republikein worden”… of  “Het lijkt wel of ik Rouvoet hoor spreken”.

Het leek haast wel of de Koningin deze mensen persoonlijk aangevallen had en ze zich gedwongen voelden van zich af te slaan. Maar waar ging het nu over? Pleitte Beatrix voor een nieuwe staatsvorm? Een vorm waarin Rouvoet aan het hoofd komt te staan van een soort Christelijke Superregering? Een Christelijke Shari’a? Of riep ze op om Nederland maar op te heffen?

Zulke standpunten zouden de golf van verontwaardiging die door Twitter leek te stromen zeker rechtvaardigen. Maar (gelukkig), daar had ze het niet over.

Ze had het over -schrik niet- sociale samenhang! De kapstok waaraan de toespraak hing was het Bijbelse citaat: “Hebt uw naasten lief”.

“Vandaag is het minder duidelijk wat dat betekent. Weten we nog wie onze naaste is? Het is een ieder die op onze weg komt: de medemens in ons leven. Maar zien wij die ook? Laten wij wie wellicht onze steun en hulp nodig hebben aan hun lot over of staan wij open voor toenadering en contact en bieden we een helpende hand? Hoe goed professionele zorg ook is, we blijven aangewezen op een samenleving waarin mensen oog hebben voor elkaar. Bij tegenslag en verdriet is nu eenmaal niet alles alleen te verwachten van overheid en maatschappelijke instellingen. Gelukkig zijn er dan ook velen die zich inzetten wanneer dat nodig is.”

Beatrix vervolgde met een paragraaf waarin ze constateert dat de moderne technologie ons onafhankelijker en afstandelijker heeft gemaakt.  En zodra het woord “afstandelijk” viel, brandde de kritiek los.

Maar laten we, voordat we dit “fatale woord” behandelen eens de rest van de toespraak bekijken.  Beatrix benadrukt het belang van een plek waar je je thuis kunt voelen. Het belang van je “een met de ander” weten. Ze verwijst naar het verleden waarin burenhulp vanzelfsprekend was, terwijl men nu hun buren niet meer kent. Klinkt misschien conservatief, maar laten we wel wezen: het is waar.  Hele wijken vol flats worden bewoond door mensen die geen idee hebben wie er naast hen woont. Buren die elkaar helpen? Het komt natuurlijk nog veel voor, maar er zijn hele buurten waar dit echt niet normaal meer is.

“Tegenwoordig zijn zelfs buren soms vreemden. Je spreekt elkaar zonder gesprek, je kijkt naar elkaar zonder de ander te zien. Mensen communiceren via snelle korte boodschapjes. Onze samenleving wordt steeds individualistischer. Persoonlijke vrijheid is los komen te staan van verbondenheid met de gemeenschap. Maar zonder enig ‘wij-gevoel’ wordt ons bestaan leeg. Met virtuele ontmoetingen is die leegte niet te vullen; integendeel, afstanden worden juist vergroot. Het ideaal van het bevrijde individu heeft zijn eindpunt bereikt. We moeten trachten een weg terug te vinden naar wat samenbindt.”

Ook weer zo iets waar men over viel “mensen communiceren via snelle korte boodschapjes. Ook weer zoiets waar de twitteraars van deze wereld nogal verbolgen over waren.

Zo voelde het “Meisje van de Slijterij” zich geroepen om een Open Brief aan de Koningin te sturen. In die brief vertelt ze hoe haar leven verrijkt is door internet. Dat ze mensen heeft ontmoet waar ze anders nooit mee in contact zou zijn gekomen.  Ze geeft toe dat het soms wat vluchtig en oppervlakkig is. Maar: soms is het enorm intensief.

Petra, ik ben het helemaal met je eens. Maar waarom voel jij je, tezamen met zoveel anderen, zo aangevallen?

Oké, Beatrix vervolgt met:

“De moderne technische mogelijkheden lijken mensen wel dichter bij elkaar te brengen maar ze blijven op ‘veilige’ afstand, schuilgaand achter hun schermen. Wij kunnen nu spreken zonder te voorschijn te komen, zonder zelf gezien te worden, anoniem. Domweg, grofweg emoties uiten is makkelijk geworden. Op spreken zonder respect wordt niemand meer afgerekend. Niet het vreemd zijn maakt de ander agressief maar agressiviteit maakt de ander tot vreemde.”

Waar zit hier de onwaarheid? Het ís zo. Door het internet kun je mensen ontmoeten zonder dat je ze echt hoeft te zien. Als ik zin zou hebben om lekker dreigementen te uiten aan een willekeurige politicus, laten we zeggen Femke Halsema, dan is dat uitermate eenvoudig. Karaktermoord is nog nooit zo simpel geweest als in deze tijd van het internet. Gewoon her en der wat geruchten posten (onder verschillende namen) en er komt een beweging op gang. (Baarmoederhalskanker, bijvoorbeeld)

Dát is waar Beatrix het over heeft. Ze zegt niet dat IEDEREEN het doet, maar ze zegt dat er mensen zijn die het doen. Kijk naar GeenStijl  (hier, zomaar een willekeurig artikel, bekijk de comments). Of kijk naar het forum dat bij EenVandaag hoort. Of bekijk sites als NuJij.nl. Als je ziet hoe sommige mensen reageren op artikelen is het niet vol te houden dat HM de K geen punt heeft.

Afstandelijkheid

Het enige dat Beatrix in de speech eigenlijk fout heeft gedaan is het gebruik van het woord “Afstandelijk” en de zin “Mensen communiceren met korte berichtjes”. Deze opmerkingen zijn door velen geïnterpreteerd alsof de Koningin bedoelde dat internet altijd leidt tot afstandelijkheid en dat het slecht is met korte berichtjes te communiceren in plaats van door een goed gesprek.

Ik had hierover een korte gedachtenwisseling met het eerdergenoemde Slijterijmeisje Petra:

Ik: @Slijterijmeisje Je kunt zeggen wat je wilt, maar dat is geen écht contact. Daar heeft zij (of Rouvoet) toch echt wel een punt

Zij: @Jeroenla in mijn geval vaak wel hoor, ik ontmoet namelijk ook heel veel mensen hierdoor en krijg er een band mee
@Jeroenla het is vooral MEER contact

Ik: @Slijterijmeisje niet voor iedereen. Er is een grote groep mensen bij wie virtueel ipv RL komt.

Eigenlijk best een vluchtig en oppervlakkig gesprek, maar ik denk dat dit de hele ophef wel prachtig samenvat. Voor Petra voegen twitter en dergelijke veel toe. Voor mij ook. Maar niet voor iedereen!

In haar open brief verteld ze ook nog dat ze weleens naar een begrafenis is geweest, wat de familie verbaasde omdat ze niet wisten dat de overledene vrienden had. Er zijn ook virtuele begrafenissen geweest. Zo heeft het spel “Entropia Universe”  Memorial Island ter ere van een overledene. Ook in World of Warcraft zijn al meerdere herdenkingsdiensten gehouden. (Overigens zijn daarin ook mooie voorbeelden te vinden van de hufterigheid waar Beatrix over spreekt).

De afstandelijkheid die Beatrix noemt is een belangrijk risico van al het online. We kennen allemaal wel iemand die -zo lijkt het- nooit achter de computer vandaan komt. Iemand die honderden “friends” heeft, maar niemand ooit ontmoet heeft (niet voor niets is “ontvrienden” het Woord van het Jaar in 2009).

Glamourblog slaat wat mij betreft de spijker op de kop:

“Het mag duidelijk zijn dat het voorval van Koninginnedag met Karst Tates in Apeldoorn de vorstin flink geraakt heeft. Tates was vervreemd van zijn familie en zou ook veel tijd op het internet hebben doorgebracht.”

Vragen

De reacties uit de virtuele dimensie roepen bij mij vooral heel veel vragen op. Waarom voelen mensen zich persoonlijk aangevallen? Is dit niet een voorbeeld van “Wie de schoen past, trekke hem aan?”

Waarom voelt iemand als het Slijterijmeisje (die ik nooit ontmoet heb, maar die ik wel zeer respecteer) zich blijkbaar zodanig in het nauw gedreven dat ze terug moet komen met een reactie?

Wie de schoen past trekke hem aan

Waarom voelen mensen die social media als belangrijk instrument in hun leven zien zich aangevallen door deze spreuk?

Waarom slaagt men er in veel gevallen niet in om de inhoudelijke waarheid van deze speech in te zien? We zijn allemaal mensen. We hebben allemaal behoefte aan warmte en nabijheid. Dat zit in onze biologische bouwtekening ingebakken. Waarom zo sarcastisch opmerken dat je Rouvoet in een speech terug hoort komen?

Waarom ziet men niet voorbij het eigen wereldje waarin men vertoeft? Het wereldje waarin SM (nee, ik bedoel natuurlijk gewoon Social Media) een waardevolle verrijking van het leven is? Waarom ziet men niet dat de virtualisering van de sociale contacten ook negatieve gevolgen kan hebben? Beter een goede buur, dan een verre vriend. Een oud spreekwoord, maar nog altijd waar. Want als ik een kopje suiker nodig heb, kan ik nergens terecht: niet bij de buren (ik woon in een “mindere buurt”) en al helemaal niet bij mijn vrienden in Iowa of Melbourne.

Kijk verder dan je eigen wereld, mensen. En voel je niet zo aangevallen door een speech die overduidelijk niet op jou van toepassing is.

Oh, en voor ik het vergeet:

Hele Fijne Feestdagen!

De Kersttoespraak is te lezen op de site van het Koninklijk Huis

No related posts.