De Wetgever en de Deeleconomie

Duurzaamheid, Geld en economie

5 euro biljettenDe economische crisis van 2008 heeft grote gevolgen gehad voor de sociale en economische structuren van de samenleving. De opkomst van de deeleconomie is een van de trends die door de economische situatie is versterkt. Binnen de deeleconomie draait het niet langer om het bezit van een zaak, maar om de toegang tot de functie welke dit product de gebruiker biedt. “De consument wil geen boormachine, maar een gat in de muur”, is in dat kader een veelgehoord citaat.

De pioniers van de deeleconomie handelden vooral uit ideële motieven: ze wilden een bijdrage leveren aan hun directe omgeving, of het milieu ondersteunen. Door spullen te delen kon verspilling worden voorkomen. Thuisafgehaald.nl is hiervan een voorbeeld: het draagt bij aan het contact tussen buren en voorkomt voedselverspilling. De site is volgens de makers “per ongeluk” ontstaan. (Derkzen, 2013). Ook Peerby, de site waar je spullen van en aan elkaar kunt lenen, wordt gepositioneerd als een sociale en duurzame leenapp: “Met Peerby.com wil ondernemer Daan Weddepohl (32) naast duurzaamheid de sociale cohesie binnen de samenleving bevorderen.” (Hompes, 2013). Achterliggende gedachte: wanneer drie mensen samen doen met één boormachine, dan hoeven er twee minder gefabriceerd en verkocht te worden.

Dit draagt bij aan duurzaamheid, is het idee. Al blijkt uit onderzoek van shareNL, uitgevoerd in opdracht van het ministerie van Infrastructuur en Milieu dat de deeleconomie ook kan bijdragen tot een hogere consumptie doordat voorheen onbereikbare apparaten toegankelijker worden (shareNL, 2015).

Maar delen is ook financieel interessant. Want waarom een auto kopen, als deze toch de meeste tijd stil staat? Deze kun je toch ook gewoon delen, waardoor je samen de kosten draagt? Greenwheels biedt al 20 jaar deelauto’s aan, maar inmiddels biedt SnappCar.nl de mogelijkheid om je auto te verhuren, of kun je via BlaBlaCar een lifter meenemen die een deel van de reiskosten draagt. Door de economische crisis is de deeleconomie ook bij het algemene publiek zichtbaar geworden. Niet vanwege de idealen, maar omdat het financieel zinvol voor hen is.

Snelle groei leidt tot wrijving

AirBNB - DeeleconomieDe snelle groei van de deeleconomie leidt echter ook tot spanningen. Vooral partijen als AirBnB en Uber staan hierbij in de belangstelling. Opvallend hierbij is dat beide partijen zich hebben begeven op een sterk gereguleerde markt. UberPop biedt particulieren de mogelijkheid om zich als taxichauffeur aan te bieden. AirBnB geeft particulieren de mogelijkheid een kamer aan te bieden. Zowel de taxi-branche als de hotelbranche is een gereguleerde markt waarbij aanbieders aan allerlei eisen rondom veiligheid en kwaliteit moeten voldoen.
Aan particulieren worden dergelijke eisen niet gesteld, waardoor deze hun aanbod goedkoper kunnen adverteren. Ook leidt het openstellen van de markt voor een groot aantal nieuwe aanbieders tot een plotseling stijgend aanbod. Logisch dat zittende aanbieders zich hierdoor bedreigd voelen en klagen over oneerlijke concurrentie. UberPop is volgens de Inspectie Leefomgeving en Transport (ILT) strijdig met de taxiwet, en dus illegaal. Dit oordeel is door de rechter bevestigd. Chauffeurs riskeren een boete en een strafblad (Nu.nl, 2014). Uber heeft inmiddels eieren voor haar geld gekozen en besloten zich terug te trekken van de Nederlandse markt (nu.nl, 2016). Uber stelt daarbij dat UberPop “een belemmering vormt voor een constructieve dialoog over modernisering van bestaande wet- en regelgeving”. Overigens gaan er stemmen op die stellen dat bij Uber geen sprake is van Deeleconomie, omdat het hier gaat om mensen die diensten aanbieden.

AirBnB concurreert minder met bestaande hotels, aldus de branche. Deze partij, die het mogelijk maakt om bij particulieren te logeren, brengt stedentrips binnen bereik van mensen die anders thuis zouden blijven.

De nieuwe toestroom van toeristen brengt echter weer andere overlast mee. Vooral in Amsterdam, waar AirBnB is gereguleerd en gelegaliseerd, komen steeds meer klachten over overlast. De stad zou het grote aantal toeristen niet meer aankunnen. Ook ergeren omwonenden zich aan de overlast die wordt veroorzaakt door toeristen die steeds korte tijd in een woning verblijven. Het gaat dan om woningen welke alleen voor AirBnB worden ingezet. Dat woningen enkel voor AirBnB gebruikt worden zou ook druk leggen op de woningmarkt (Parool, 2016). De Gemeente Amsterdam heeft dit probleem willen ondervangen door vast te leggen dat woningen niet meer dan 60 dagen per jaar verhuurd mogen worden via AirBnB. Berlijn verbood de verhuur van woningen per 1 mei 2016, omdat het de huren opdreef waardoor het wonen in de stad onbetaaldbaar dreigde te worden (Emerce, 2016).

Europese commissie wil Europese Deeleconomie versterken

Deeleconomie agenda Europese Commissie

De Europese Commissie (EC) gelooft in de Deeleconomie en is van mening dat deze versterkt moet worden. Harmonisatie is hiertoe het aangewezen middel, aldus de Commissie, die aangeeft dat verschillen in regelgeving per land de vooruitgang tegenhouden.

Daarom heeft de EC op 2 juni 2016 haar Europese Agenda gepubliceerd. Hierin stelt de Commissie dat nieuwe bedrijfsmodellen, voortgedreven door innovatie, een significant potentieel hebben om bij te dragen aan concurrentiekracht en groei. Daarbij benadrukt de EC de kansen voor nieuwe aanbieders en voordelen voor consumenten en het feit dat de EU regelgeving het niet toestaat eisen te stellen aan dienstverleners die de markt willen betreden, tenzij deze geen onnodig onderscheid maakt. (Europese Commissie, 2016). In het algemeen lijkt de EC van mening dat overheden vooral moeten faciliteren en niet verbieden.

Opvallend is dat de EC in haar rapport voorbeelden uit de praktijk noemt, zoals de Amsterdamse regel dat woningen niet meer dan 60 dagen per jaar in de korte-verhuur mogen worden aangeboden.

Mag een platform verboden worden?

Of een platform binnen de EU verboden mag worden, is afhankelijk van de vraag of er sprake is van een informatie-dienst, of van een ander soort dienst. Een deelplatform is een informatiedienst wanneer het platform via een electronisch kanaal op afstand een dienst verleend en hiervoor een vergoeding ontvangt en dit doet op het verzoek van een individuele dienstafnemer. Een dergelijk platform kan niet worden verboden.
Sommige platforms gaan echter verder, en bieden volgens de EC nog andere diensten aan. Ze treden niet alleen op als intermediair, maar kunnen worden gezien als de aanbieder van de dienst. Om te bepalen of hiervan sprake is, kan worden gekeken naar de volgende vragen:
– Wie bepaalt de prijs? Het platform, of de andere aanbieder?
– Wie bepaalt de overige contractvoorwaarden? Het platform, of de andere aanbieder
– Wie is eigenaar van de belangrijkste activa? Het platform, of de andere aanbieder?
Elk van deze indicatoren geeft een duidelijk beeld van de rol van het platform (Europese Commissie, 2016). Er zijn echter ook andere aspecten waarnaar gekeken kan worden.
Volgens deze maatstaven is een partij als AirBnB een informatiedienstverlener: de aanbieder bepaalt de prijs en voorwaarden en is eigenaar van het pand. UberPop is volgens deze lijst een transportaanbieder, omdat deze partij de prijzen bepaalt, alsmede de overige contractvoorwaarden. Enkel de auto is eigendom van de chauffeur.

Peer2Peer of professioneel?

Een ander belangrijk onderscheid volgens de EC is dat tussen professionele aanbieder en consument. Europese regelgeving gaat namelijk uit van het onderscheid tussen deze partijen, waarbij de consument vaak bescherming behoeft. Binnen de Deeleconomie wordt de grens tussen de twee een stuk vager. Lidstaten pakken deze vraag op verschillende wijzen op, wat tot onduidelijkheid kan leiden. De Commissie biedt daarom enkele handvatten aan.

Om te bepalen of sprake is van Peer2Peer of van professionele aanbieders, moet gekeken worden naar:
– Frequentie: hoe vaak biedt de aanbieder zijn dienst of product aan?
– Winstmotief: doet de aanbieder zijn aanbod met het oog op winst?
– Omzet: hoe meer omzet, hoe groter de kans dat sprake is van een professionele aanbieder

Werknemersbescherming

Wanneer de Commissie spreekt over de arbeidsmarkt wordt geen stelling ingenomen. Enerzijds benoemt de Agenda de Deeleconomie als een inkomstenbron die personen flexibele mogelijkheden biedt, anderszijds erkent men dat dit leidt tot onzekerheid en mogelijk verlies van sociale rechten. Hoe hiermee om te gaan is nog onbekend en onderwerp van een consultatie. Wanneer een aanbieder wordt gezien als zelfstandige, of wanneer sprake is van een werknemer met de bijbehorende minimumrechten is afhankelijk van de relatie tussen aanbieder en consument. Zoals ook bij de voorgaande twee vragen moet ook deze op individuele basis worden beantwoord. Maar de kern lijkt op die van het Nederlands recht: een bepaalde tijdsperiode, waarin een dienst verleend wordt aan een ander, onder de aansturing van die ander, tegen een vergoeding.

Men is, aldus de Commissie, werknemer, indien men aanwijzingen van het platform moet opvolgen.

Conclusie

De Europese Commissie is niet blind voor de ontwikkeling van nieuwe businessmodellen. In haar reactie gebruikt de Commissie echter ervaringen en voorbeelden uit de praktijk. De Agenda van juni 2016 is daarmee vooral een best practice overzicht, waaruit sommige overheden bevestiging kunnen putten. De Commissie komt echter niet met nieuwe inzichten of ideeën, waardoor het maar de vraag is in hoeverre deze nieuwe Agenda de opkomst van de Deeleconomie ook echt beïnvloedt.

 

Bibliografie
 Derkzen, S. (2013, maart 19). Thuisafgehaald.nl: Waarom alleen voor jezelf koken? Opgeroepen op juni 4, 2016, van VN.nl: http://www.vn.nl.kpnis.nl/Radicale-vernieuwers/Radicale-vernieuwers/Thuisafgehaald.nl-waarom-alleen-voor-jezelf-koken.htm
 Emerce. (2016, mei 3). Berlijn scherpt regels Airbnb verhuur aan. Opgeroepen op juni 4, 2016, van Emerce: http://www.emerce.nl/nieuws/berlijn-scherpt-regels-airbnb-verhuur-aan
 Europese Commissie. (2016, juni 2). Communication from the commission to the european parliament, he council, the economic and social committee and the committee of the regions: A European agenda for the collaborative economy - COM(2016)356. Brussel: Europese Commissie.
 Hompes, D. (2013, maart 20). Peerby: Sociale en Duurzame Leenapp. Opgeroepen op juni 4, 2016, van VN.nl: http://www.vn.nl.kpnis.nl/Radicale-vernieuwers/Radicale-vernieuwers/Peerby-sociale-en-duurzame-leenapp.htm
 Nu.nl. (2014, juli 30). Particulierendienst Uber in Nederland Illegaal. Opgeroepen op juni 4, 2016, van nu.nl: http://www.nu.nl/tech/3840919/particulierendienst-uber-in-nederland-illegaal.html
 nu.nl. (2016, juni 04). Controversiële taxidienst Uberpop stopt in Nederland. Opgeroepen op juni 04, 216, van nu.nl: http://www.nu.nl/algemeen/4167582/controversiele-taxidienst-uberpop-stopt-in-nederland.html
 Parool. (2016, april 25). ING: Airbnb drijft huizenprijs Amsterdaam een ton op. Opgeroepen op juni 04, 2016, van Het Parool: http://www.parool.nl/amsterdam/ing-airbnb-drijft-huizenprijs-amsterdam-een-ton-op~a4288467/
 shareNL. (2015, december 2015). Milieu-impact en -kansen deeleconomie. Opgeroepen op juni 4, 2016, van shareNL (via SlideShare): http://www.slideshare.net/shareNL/sharenl-onderzoek-iov-ienm-milieuimpact-en-kansen-deeleconomie-18-12-2015
 Z24. (2015, november 16). Z24. Opgeroepen op juni 4, 2016, van Waarom is Airbnb wel legaal en UberPOP niet?: http://www.z24.nl/ondernemen/sandra-phlippen-waarom-is-airnbnb-wel-legaal-en-uberpop-niet-599538

Co-creatie bestaat niet!

Bedrijfskunde, Duurzaamheid, Marketing, Onderwijs

De Hogeschool van Arnhem en Nijmegen (HAN) wil in de voorhoede staan met haar toegepast onderzoek. Hiertoe heeft de HAN een aantal speerpunten gedefinieerd. Duurzaamheid en daarmee samengaand: co-creatie) is een van deze speerpunten. Maar kan co-creatie eigenlijk wel bestaan? Continue reading

Wetenschappelijk kort-door-de-bocht over Social Enterprise

Bedrijfskunde, Duurzaamheid

Tot mijn grote vreugde ben ik betrokken bij een project rondom Finance en duurzaamheid. Binnen dit project ben ik  bezig met een verkennend onderzoek naar nieuwe businessmodellen (NBM). Het gaat hierbij niet om disruptive modellen (de Ubers en AirBnB’s van deze wereld), maar om Business Modellen die een balans vinden tussen de diverse vormen van waardecreatie. Ik volg hierbij de indeling van Radboudiaan Jan Jonker: economische waarde, ecologische waarde en sociale waarde. Het idee is dat een onderneming op alle dimensies waarde moet toevoegen, zonder dat dit ten koste gaat van andere dimensies.

Spaanse Social Enterprise

Aan het begin van een onderzoek duik je natuurlijk eerst de literatuur in. Wat is er al bekend? Welke conclusies zijn reeds getrokken. Wat kan ik hiervan leren en hoe kan ik verder? Zo ontdekte ik een artikel met de titel “Social Value and Economic Value in Social Enterprises: Value Creation Model of Spanish Sheltered Workshops” (Bellostas, López-Arceiz & Mateos(2016)). Interessant, want deze Sheltered Workshops zetten al in op meervoudige (zij het onvolledige) waardecreatie. Continue reading

Referendum: Is verborgen agenda relevant?

Buitenland, politiek, Rechtsstaat

Referendum Associatieverdrag EU-OekraineGrote ophef aan het eind van de afgelopen week. Want de initiatiefnemers van het referendum inzake het Associatieverdrag tussen de EU en Oekraïne kan het niet schelen wat de uitkomst is: “Oekraïne kan ons natuurlijk niets schelen”, aldus Arjan van Dixhoorn, van Burgercomité EU. Dit Burgercomité wil eigenlijk iets heel anders: namelijk een Nexit. Continue reading

Waarom is een #stem-selfie slecht?

Nederland, Overpeinzingen, politiek
Stem-selfie, slecht idee
Dat ook D66-ers aan stem-selfies doen, betekent niet dat democratie erbij gebaat is.

De afgelopen jaren is er een duidelijke stijging zichtbaar in het aantal mensen dat op social media vertelt wat ze gestemd hebben. Vaak wordt dit vergezeld door een stem-selfie, van de poster met het door hem of haar ingevulde stembiljet. Moet kunnen, toch?

Wat mij betreft niet. En daar heb ik, naar mijn idee, een hele goede reden voor. Helaas een reden die veelal op onbegrip stuit. Dus bij dezen een poging om het helder toe te lichten.

Om te beginnen wil ik mijn standpunt onderbouwen met een verwijzing naar de Grondwet. Dit document, waarin allerlei slimme dingen staan, zegt in artikel 53 (over de verkiezingen voor de Staten-Generaal), lid 2: “De verkiezingen worden gehouden bij geheime stemming.”. Iets soortgelijks staat in de Gemeentewet, artikel 31  dat gaat over stemmingen over personen: “De stemming over personen voor het doen van benoemingen, voordrachten of aanbevelingen is geheim.”

Waarom nu zo geheimzinnig doen? Waarom zou je niet mogen uitkomen voor je mening? Dat wordt me vaak gevraagd. Continue reading

Accountants uit de spagaat

Bedrijfskunde, Nederlandse samenleving, Overpeinzingen

Enron en Ahold zijn aan het begin van deze eeuw min of meer symbool geworden voor de onwenselijke gevolgen van een te intieme verknoping tussen de accountant en het bedrijf waar deze toezicht op houdt. Sindsdien zijn grote stappen gemaakt om te voorkomen dat de accountant te mild oordeelt over de cijfers welke een bedrijf rapporteert.

Een van de maatregelen die isingevoerd is per 1 januari 2016 ingegaan: het verplicht rouleren.

Elke “paar” jaar moet een bedrijf (dat aan bepaalde criteria voldoet) een andere accountant nemen. De achterliggende gedachte is dat dit leidt tot een frisse blik. Een blik die niet wordt gekleurd door de band met de opdrachtgever. Merk op dat die kleuring helemaal geen gevolg hoeft te zijn van kwade opzet. Ook onbewust kan het gebeuren dat een mens (want dat is een accountant natuurlijk gewoon) meebeweegt met een opdrachtgever die hij of zij goed kent. Over de roulatieplicht bestaat overigens nog wel wat discussie, zoals onder meer blijkt uit een discussiestuk van BDO uit 2014. Toegegeven, BDO heeft een duidelijk belang bij dit thema, maar het is een goede illustratie van de dynamiek. Continue reading

De toekomst van het Hoger Onderwijs

Bedrijfskunde, Onderwijs, Overpeinzingen

Wat is de richting van het Hoger Onderwijs? In welke richting ontwikkelt het HBO-onderwijs zich? Een groep beginnende docenten aan een HBO instelling in het oosten van het land kwam samen om te discussiëren over dit thema. Om de discussie te sturen, waren een aantal vragen geformuleerd, waarbij het uitgangspunt de eigen praktijk was; waarom is iemand eigenlijk docent? Wat drijft hem of haar? En hoe is dit zichtbaar in het dagelijks onderwijs? Vervolgens inventariseerde de groep de ambities voor de toekomst en op welke manier het bediscussieerde implicaties heeft op de toekomst. Continue reading

Denk wat vaker “In-the-box” – @think_in_box

Bedrijfskunde

Van 26 tot 28 augustus vond in Nijmegen de EIPEN 2015 Conference plaats. Thema: “Bridging the gap between education and practice in health and social care”. Niet bepaald mijn vakgebied, dus waarom zou deze conferentie een blogpost inspireren? Dat komt, doordat ik één van de bezoekers en sprekers onderdak heb geboden. Dr. Gloria Esegbona heeft een workshop gehouden waar ze een pleidooi hield voor het vaker “In-the-box” denken.

Als bedrijfskundige ben ik doodgegooid met het credo dat we vooral Outside-the-box moeten denken. Oftewel: buiten de bekende kaders, voorbij de grenzen van ons gangbare denkpatroon om daarmee nieuwe oplossingen voor een uitdaging te vinden. Dr. Esegbona denkt hier iets anders over. Ze haalt haar inspiratie uit haar ervaring in Womens’ Health. Haar idee is simpel, en daarmee extra krachtig.

Het begint ermee, zo vertelde ze me de avond voor de workshop, dat elke persoon is een bouwsteen in de samenleving. Dan lijkt het me best handig dus, dat ieder individu in zijn eigen “Box” zit, want rechthoekige dozen, dat bouwt een stuk makkelijker… De box (kist) representeert de gangbare kaders waarbinnen een persoon opereert. En zoals een echte kist, heeft ook deze kist zes wandjes: rechts, links, boven, onder, achter en voor.

Hieronder geef ik mijn interpretatie aan van haar model. Een model dat, volgens Esegbona zelf, nog fluide is. Het is geen harde waarheid, het is een denkraam wat je helpt om dingen te bereiken. Continue reading

Hoezo, kán Griekenland de Eurozone niet verlaten?

Buitenland, Geld en economie

Het lijkt alweer een eeuwigheid geleden dat gezegd werd dat Griekenland de eurozone helemaal niet kán verlaten. Het was een zinnetje dat eigenlijk weinig aandacht kreeg. En toch is het net twee weken geleden.

Griekenland zou wel uit de EU kunnen, maar dan zou volgens artikel 50 het initiatief vanuit het land zelf moeten komen. Op nieuwssites zoals Z24.nl wordt gezegd dat juristen zich over de vraag moeten buigen of Griekenland wèl uit de eurozone kan stappen (‘Grexit’), zonder de EU te verlaten.

Vooropgesteld: ik ben geen jurist. Hooguit heb ik door mijn inmiddels jaren geleden afgeronde studie Management, Economie en Recht wat basiskennis recht opgedaan. Bijvoorbeeld over het leerstuk van “dwaling”. In het Nederlands recht is dit leerstuk geregeld in artikel 228 van Boek 6 van het Burgerlijk Wetboek (6:228 BW).

Eigenlijk is het heel simpel: je maakt een afspraak met iemand. Deze afspraak is gebaseerd op de manier waarop de ander de zaken heeft voorgespiegeld. Als later blijkt dat die ander een verkeerde voorstelling van zaken heeft gegeven, kun je de rechtshandeling “vernietigen”. Als dit gebeurd is, dan heeft de afspraak (juridisch gezien) nooit bestaan.

Dwaling

In 2010 kwam naar voren dat de cijfers die Griekenland presenteerden onjuist waren. En niet zo maar onjuist, maar “opzettelijk fout”.

Goed, nu is het BW niet bepaald van toepassing op internationaal recht, maar wij zijn niet het enige land dat iets rondom dit thema geregeld heeft. De situatie is vrij helder: Griekenland heeft bewust valse cijfers gehanteerd. Griekenland heeft dit gedaan met de intentie om te “slagen voor het euro-examen”. De cijfers van het land voldeden aan de normen om toe te treden. Dus mochten de Grieken erbij. Als dan achteraf blijkt dat de normen toch niet gehaald werden, lijkt me dit een duidelijk geval van een “opzettelijke foutieve weergave” welk ervoor zorgde dat een besluit werd genomen dat anders (mogelijk/waarschijnlijk) niet was genomen.

Dus is het tijd om de rechtshandeling te vernietigen. Dan hebben de Grieken met terugwerkende kracht nooit deel uitgemaakt van de euro. Dus dan hoeven ze er ook niet uit.

Bovendien heb je dan een mooie (extra) rechtsgrond om eventuele bedragen aan steun alsnog terug te halen, namelijk “onverschuldigde betaling”.

Zo moeilijk is het niet 😉